Yeni Engelli Hakları Nelerdir?
✅ Öne Çıkan Yeni Hak ve Düzenlemeler
- Engelli Hakları Ulusal Eylem Planı (2023-2025) hazırlandı. 8 amaç altında 31 hedef ve 275 faaliyet belirlenmiş durumda; istihdamdan erişilebilirliğe, eğitimden sağlığa kadar geniş bir alana yayılıyor.
- 2025/8 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile “Erişilebilirlik” konusunda özellikle binalar, açık alanlar, ulaşım, bilgi ve iletişim teknolojileri için yükümlülükler tekrar vurgulandı.
- Ulaşım alanında somut adımlar atılıyor: Herkes İçin Hareketlilik Uygulaması adlı mobil uygulamanın, engelli bireylerin ulaşım sürecini kolaylaştıracak modüllerle (refakatçi modülü, erişilebilir taşıma modülü, işaret dili destekli çağrı merkezi vb.) bu yıl hayata geçileceği açıklandı.
- İstihdam alanında teşvikler artırıldı: Engelli vatandaşlara yönelik hibe desteği 400 bin TL’den 580 bin TL’ye, korumalı işyeri kuruluş desteği ise 500 bin TL’den 720 bin TL’ye çıkarıldı.
- Ulaşımda ücretsiz seyahat hakkı/erişilebilirlik kapsamında veriler paylaşıldı: Örneğin demir yolu ulaştırmasında, yüzde 40 ve üzeri engel oranına sahip bireylerin ücretsiz seyahati gibi uygulamalar.
⚠️ Öne Çıkan Beklentiler ve Gelişmesi Gereken Alanlar
- Mevzuatta hâlâ erişilebilirlik uygulamalarının eksikliğiyle ilgili eleştiriler var: bir değerlendirmede, “erişilebilirlik düzenlemelerini ötelemek engellileri ötekileştirmenin bir diğer adı” şeklinde eleştiriler yer alıyor.
- Bazı kamu binaları ve hizmetlerin engelli bireyler için tam erişilebilir hâle getirilmesi konusunda adımlar atılıyor ama uygulamanın tüm kurumlara/alanlara yayılması halen bekleniyor.
🔍 Özetle
Kısaca söylemek gerekirse; Türkiye’de engelli bireylerin erişilebilirlik, istihdam, ulaşım, bilgi-iletişim teknolojileri, eğitim ve sağlık hizmetleri alanlarında haklarını genişletmeye yönelik yeni politika araçları devreye alınmış durumda. Ancak “yürürlüğe konan düzenleme” ile “her gün her alanda tam olarak uygulanma” arasında hâlâ bir makas olduğu görünüyor.
🎯 Destek & Teşvikler
- Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) tarafından yürütülen “Engellilere ve eski hükümlülere yönelik hibe desteği” programı: Engelli bireylerin mesleki eğitim, rehabilitasyon, kendi işini kurma gibi projeleri için hibe desteği sağlanıyor. yatirimadestek.gov.tr+2Dünya Gazetesi+2
- Bu hibe programında rakamlar: Engelli bireyler için 580 000 TL’ye kadar kendi işini kurma hibe desteği. Dünya Gazetesi+1
- Korunmalı işyeri kuruluş desteği: 2025 yılında 720 000 TL’ye kadar olarak açıklandı. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı+1
- İstihdam konusunda: 2025 yılında özel ihtiyaçlı (örneğin Otizm, Down sendromu, Serebral palsi) bireyler için “iş koçlu destekli istihdam” projesi başlatıldı. Türkiye Gazetesi+2Anadolu Ajansı+2
- Ulaşım ve erişilebilirlik açısından: Demiryolu taşımacılığında, %40 ve üzeri engel oranına sahip bireylerin ücretsiz seyahati uygulaması devam ediyor. 2025’in ilk 6 ayında 559 223 engelli yolcuya hizmet verildi. Anadolu Ajansı+1
📉 İndirimler & Vergi Muafiyetleri
- Gelir vergisi indirimi: Engellilik oranına göre (örneğin %80 ve üzeri, %60-79, %40-59) farklı tutarlarda gelir vergisi indirimi uygulanıyor. Personelilan.com.tr
- ÖTV muafiyetiyle araç alımı: %90 ve üzeri engellilik raporu olan bireyler için belirli tutara kadar araç alımında ÖTV muafiyeti söz konusu. Personelilan.com.tr
- Emlak vergisi muafiyeti: Tek konuta sahip engelli bireyler bağlı bulundukları belediyeye başvurarak emlak vergisinden muaf tutulabiliyor. Personelilan.com.tr
- Fatura ve hizmet indirimleri: Örneğin mobil hat ve internet hizmetlerinde %25’e kadar indirim uygulamaları bulunmaktadır. Personelilan.com.tr
⚠️ Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Her destek/indirim için engellilik oranı, rapor durumu, yaş, sigortalılık süresi gibi şartlar farklı olabiliyor.
- Bazı eski haklar veya uygulamalar 2025 itibarıyla değişmiş durumda (örneğin “vergi indirimiyle erken emeklilik” uygulamasının durumu).
- Başvuru tarihleri, kılavuzları ve il/ilçe bazında uygulama farklılıkları olabiliyor — güncel resmi kaynaklardan kontrol etmek önemli.