İnsan kulağının belirli sesleri, iletişimdeki sesleri(konuşmaları) algılama özelliği vardır. Kulağın duyma görevini yeterince yerine getirememe haline “İşitme kaybı” denir. Odyogram kişinin işitebildiği ses miktarını ve iki kulaktaki işitme kaybını gösteren bir grafiktir. Grafiğin başında125’ten 8000’e kadar sayılar yer alır. Bunlar frekans, yani farklı ses perdeleridir. Bireyin herhangi bir frekansta verilen sesi işitmemesi durumunda “işitme engeli” var demektir. İşitme engeli ve tiplerinin farklı dereceleri bulunmaktadır. Duyma yetisini tamamen yada kısmen kaybetmiş kişilere “İşitme engelli” denir. İŞİTME KAYBI TÜRLERİ-İletim tipi işitme kaybı-Sensörinöral işitme kaybı-Mikst tip işitme kaybı-Nöral işitme kaybı İletim Tipi İşitme Kaybı Sesin dış veya orta kulaktan iç kulağa düzgünce iletimini engelleyen herhangi bir sorunun yarattığı kayba iletim tipi işitme kayr. Bu tür kayıplar genellikle hafif ya da orta derecelidir ve 25 – 65 desibel arasıdır. Bazı durumlarda iletim tipi işitme kaybı geçici olabilir. Sorunun nedenine göre ilaç tedavisi ya da ameliyat çözüm olabilir. Bu tür kayıplara işitme cihazı, orta kulak implantı ya da kemik iletimli implant da çözüm olabilmektedir. Sensörinöral İşitme Kaybı Sensörinöral işitme kaybı algılayıcı hücrelerin (tüy hücreleri) zarar görmesi yada olmamasından kaynaklanır ve genellikle kalıcıdır. “Sinirsel işitme kaybı” adı daverilen sensörinöral işitme kaybı, hafif, orta, ileri ya da çok ileri derecede olabilmektedir. Hafif, orta ve ileri derecedeki işitme kayıpları için işitme cihazları veya ortakulak implantları sıklıkla çözüm olabilmektedir. İleri ve çok ileri derecedeki işitme kayıpları için ise koklear implant önerilmektedir. Bazı vakalarda yalnızca yüksek frekanslara yönelik sensörinöral işitme kaybı görülür, buna aynı zamanda kısmi işitme kaybı da denir. Bu vakalarda yalnızca, kokleadaki tüy hücreleri zarar görmüştür. Apekste yer alan ve alçak tonları işlemlemekten sorumlu tüy hücreleri hala sağlamdır. Elektrik akustik stimülasyon, yani EAS,özellikle bu vakalar için geliştirilmiştir. Mikst Tip İşitme Kaybı Mikst tip işitme kaybı, sensörinöral ya da iletim tipi kaybın karışımıdır. Hem iç hem de dış veya orta kulak kulaktaki sorunlardan kaynaklanır. Tedavi seçenekleri arasında ilaç tedavisi, ameliyat, işitme cihazı, orta kulak implantı ya da kemik iletimli implant bulunmaktadır. TÜRKİYE RAM/ARALIK 2015 Sayfa 2Nöral İşitme Kaybı(Nöral) Sinirsel işitme kaybı, işitme sinirinin olmamasından ya da zarar görmesinden kaynaklanabilir. Bu tür kayıplar genellikle çok ileri derecededir ve kalıcıdır. İşitme siniri ses bilgisini beyne iletemediğinden işitme cihazları ve koklear implantlar buna çözüm olamamaktadır. Çoğu vakada İşitsel Beyin sapı İmplantı (ABI) tedaviye yönelik bir seçenek olabilir. İşitme kaybı dereceleri
- 0–25 dB; Normal İşitme Sınırlarında
- 26–40 dB; Hafif İşitme Kaybı
- 41–55 dB; Hafif – Orta İşitme Kaybı
- 56–70 dB; Orta – İleri İşitme Kaybı
- 71–90 dB; İleri İşitme Kaybı
- 91- ve daha üzeri dB; Çok İleri İşitme
Kaybı
İşitme engelinin nedenleri
İşitme engelinin nedenleri 3 durumda
ortaya çıkabilirim bu durumlar şunlardır; - Doğum Öncesi Nedenler
- Doğum Anı Nedenleri
- Doğum Sonrası Nedenleri
İşitme engelinin doğum öncesi nedenleri - Hamilelik döneminde annenin
geçirdiği enfeksiyon veya hastalık - Hamilelik döneminde
annenin röntgen çektirmesi - Hamilelik döneminde annenin
ototoksit ilaç ve alkol kullanımı - Hamilelik döneminde geçirilen kazalar
- Kan uyuşmazlığı
- Genetik faktörler
- Akraba evliliği
İşitme engelinin doğum anı nedenleri - Doğum sırasında meydana gelen
komplikasyonlar - Düşük doğum ağırlığı
- Erken doğum
- Bebekte kan değişimini gerektiren
sarılık - Doğum sırasında baş, boyun ve kulakta
görülen zedelenme
İşitme engelinin doğum sonrası
nedenleri - Orta veya iç kulak yapılarında
zedelenme - Çocukluk hastalıkları
- 3 aydan fazla süren kronik orta kulak
iltihabı - Yaralanmalar
Çocuklarda işitme kaybı
yaratan risk faktörleri - Çocuğun ailesinde işitme engelli
olması. - Annenin hamilelikte kızamıkçık
olması. - Annenin hamilelikte ya da doğum
sırasında geçirdiği enfeksiyonlar. - Hamilelikte zehirlenme ya da toksit
ilaç kullanımı. - KBB’ de formasyon bozukluğu, kulak
kepçesi ya da kulak kanalına ilişkin
anormallikler. - Bebeğin 1500 gr.’dan az doğmuş
olması. - Yüksek düzeyde bilirubin seviyesinin
olması. - Doğum sonrası sarılık nedeniyle kan
değişimi. - Menenjit hastalığı geçirmesi.
- Yeni doğanda toksit ilaç kullanımı.
- Doğum sırasında ya da sonrasında
ciddi solunum güçlüğü ya da solunum
kaybı geçirmesi.
MANAVGAT RAM/ARALIK 2015 Sayfa 3
İşitme engelli
çocuktan dil ve konuşma gelişimini
etkileyen faktörler: - İşitme kaybı derecesi
- İşitme kaybının başladığı yaş
- Başka bir özrün bulunup bulunmaması
- İşitme kaybının tanımlandığı yaş
- Çocuğun zihinsel/bilişsel durumu
- Eğitiminin ve danışmanlık
hizmetlerinin başladığı yaş - Sunulan eğitim ve destek hizmetlerinin
niteliği ve niceliği
İşitme engelinin belirtileri - Konuşmalarda ve diğer seslerde
belirgin bozukluk - Söylenenleri anlamakta güçlük çekmek
- Söylenenlerin birkaç kez
tekrarlanmasını istemek - Televizyonun ve radyonun sesini fazla
açmak - Toplu konuşmalardan çekilmek
uzaklaşmak - Konuşurken sürekli yüze bakma
arkadan seslenildiğinde duymakta zorluk
çekme - Bebeklerde seslere tepkisiz olma
İşitme engelinin tedavi yöntemleri - İşitme kaybı olan bireylere uzmanlarca
işitme cihazları önerilmektedir. - Geçici işitme kayıplarında uzman
doktor kontrolünde ilaçlar
kullanılmaktadır. - Bazı tür işitme kayıpların da
koklear implant takılarak tedavi youna
gidilir.
İŞİTME CİHAZLARI:
İşitme cihazları plastikle kaplanmış
küçük ses kuvvetlendiricileridir. Cihazda
bulunan mikrofon, çevreden gelen sesleri
alır ve onları ses kuvvetlendiriciye giden
elektrik sinyallerine dönüştürür. Doğrusal
ses kuvvetlendiricisi olan bir cihazda
(analog cihazlar) her ses eşit olarak
yükseltilir. Doğrusal olmayan bir cihazda
(dijital cihazlar) ise en zayıf sesler en çok
kuvvetlendirilirken en kuvvetli sesler az
veya belli bir seviyeye kadar
yükseltilecektir yani doğru uygulanmış
bir dijital cihaz en düşük sesleri
duyulabilir, en yüksek sesleri de konforlu
ve rahat bir biçimde duyulabilir hâle
getirir
Nasıl Çalışırlar
İşitme cihazının başlıca üç parçası
bulunmaktadır.
Bunlar:
Mikrofon: Ses enerjisini elektriksel
sinyale çeviren kısımdır.
Amplifikatör (yükselteç): Mikrofonun
oluşturduğu elektriksel sinyalin şiddetini
arttıran kısımdır.
Hoparlör: Şiddeti yükseltilen
elektriksel sinyali ses enerjisine
dönüştürür.
MANAVGAT RAM/ARALIK 2015 Sayfa 4
İşitme Cihazı Çeşitleri:
İşitme cihazları dışarıdan gelen seslerin
şiddetini yükselterek kulağın
duyabileceği seviyeye getiren elektronik
aletlerdir. Hastada mevcut işitme
kaybının ilaç ya da ameliyatla düzelme
ihtimalinin olmadığı veya düzelme
ihtimali olsa bile özellikle ameliyatların
riskli bulunması durumunda işitme cihazı
kullanılır. Genellikle iç kulakla ilgili
(sensörinöral) işitme kayıplarında
kullanılır bazen orta kulak
problemlerinde de kullanılır. İşitmenin
tamamen kaybolduğu durumlarda işitme
cihazı fayda vermez. İşitme cihazları
genel olarak analog ve dijital olmak üzere
ikiye ayrılır. Dijital cihazlar teknolojik
olarak daha avantajlıdır. İşitme cihazları,
takılan bölgeye göre de kulak arkası,
kulak içi, kanal içi, gözlük tipi, cep tipi
gibi kategorilere ayrılır. Kulak
arkasındaki kemik içine bir ameliyatla
yerleştirilerek kullanılan işitme cihazları
da vardır KULAK ARKASI İŞİTME CİHAZI:
KULAK İÇİ İŞİTME CİHAZI:
KANAL İİÇİ İŞİTME CİHAZI GÖZLÜK TİPİ İŞİTME CİHAZI
CEP TİPİ İŞİTME CİHAZI:
MANAVGAT RAM/ARALIK 2015 Sayfa 5
KOKLEAR İMPLANT
Koklear implant (biyonik kulak)
Çocuk işitme cihazı kullanmaya
başladıktan sonra;
. cihaz kullanımından beklenilen bir yarar
sağlanamadıysa,
. bireyin işitme kaybı çok ileri derecede
ise,
. bireyin yaşı 18 aydan büyük ise
koklear implant uygulanabilir. Koklear
implant, sesi farketme ve konuşmanın
gelişimini sağlamak amacıyla düzenlenmiş
elektronik bir cihazdır. Ameliyatla
çocuğun iç kulağına yerleştirlir. Diğer
işitme cihazlarından farklı olarak sesleri
elektrik sinyallerine çevirerek iç kulağa ve
işitme sinirlerine iletir. - Çevredeki sesler küçük bir mikrofon
aracılığıyla toplanır. - İnce bir kablo sesleri mikrofondan
konuşma işlemcisine aktarır. - Konuşma işlemcisi sesleri yükseltir ve
kodlanmış sinyallere dönüştürür. - Bu sinyaller kablolar aracılığıyla
konuşma işlemcisinden iletken bobine
gönderilir. - İletken bobin sinyalleri radyo dalgaları
aracılığıyla deri altına yerleştirilmiş olan
alıcıya gönderir. - Alıcı doğru miktardaki elektrik
uyaranını uygun elektrodlara taşır. - Elektrodlar koklea içindeki işitme
sinirlerini uyarır. - Elektrik sinyallerine dönüşen ses işitme
sistemi aracılığıyla beyine iletilir.
MANAVGAT RAM/ARALIK 2015 Sayfa 6
FM Sistem Telsiz Cihazları:
FM sistem telsiz cihazları gürültü, uzaklık
ve yön tayin etme problemlerini en aza
indirmek için düzenlenmiş cihazlardır.
Genelde sınıf içinde kullanılır. Farklı bir
cihaz olmayıp kulak arkası veya cep tipi
cihazlarla kullanılan sistemlerdir.
FM sistemler alıcı ve verici olmak üzere
iki parçadan oluşur. Verici, öğretmen
tarafından kullanılır. Alıcı ise özel kordon
ve pabuç ile işitme cihazına takılarak
çocuk tarafından kullanılır. Öğretmen
kablosuz bir mikrofon takar, öğrenci ise
kablosuz alıcı takar. FM sistemler kulak
arkası cihazlara takılarak da kullanılabilir.
FM telsiz vericisi üzerinde bulunan
mikrofon yardımı ile öğretmenin
konuşması elektrik sinyallerine
dönüştürülür, bu elektrik sinyallerinin
belirli büyüklükte bir frekansı vardır. Alıcı
anteni yardımı ile gönderilen frekansı alır,
bu frekans kulağa iletilir. Sistemin düzgün
olarak çalışabilmesi için alıcı ve vericinin
aynı frekans değerlerine ayarlanması
gerekmektedir. Bu değerler alıcı ve verici
üzerinde aynı harfe karşılık gelen
düğmelerle belirlenmiştir. Örneğin A
frekansındaki alıcı sadece A frekansındaki
vericiden iletilen sesleri duyabilir.
Genelde sınıf ortamında kullanılan bu
sistem çocuğun öğretmeninin sesini daha
kolay duyabilmesine yardımcı olurken
elektrik sinyalleri halinde iletildiğinden
yön tayininde zorluklar yaşanabilmektedir.
FM sistem kullanımının üç avantajı vardır; - Öğretmen sesini sınıf gürültüsünün
üzerinde 12-15 desibel arası yükseltir. - Öğretmen sesini alıcıya 25-30 metre
uzaklığa kadar kayba uğratmadan iletir. - Öğretmenin sesi bulunduğu konuma
göre etkilenmez.
MANAVGAT RAM/ARALIK 2015 Sayfa 7
İşitme cihazına karar verirken
belirli ölçütler göz önünde tutulur. İşitme
kaybının derecesi, işitme kaybının hangi
frekanslarda olduğu, konuşmayı anlama
derecesi, kulaktaki hastalığın ne olduğu
ve hastanın tercihi önemlidir.
Sadece bir kulağın hasta olduğu
durumlarda o kulağa işitme cihazı
takılması gerekir. İki kulak birden hasta
ise cihazın hangi kulağa takılacağına
duyulan sesi anlama yüzdesine bakarak
karar verilir. Ancak tek yönlü işitmenin
arttırılması sesin yönünün ayırt edilmesi
açısından zararı olabilir. O nedenle her
iki kulağa cihaz takılması daha faydalıdır.
İşitme cihazlarının kulağı
tembelleştirmesi ya da mevcut hastalığın
ilerlemesine sebep olması gibi bir durum
yoktur. İşitme cihazına alışma süreci
yaşa, işitme kaybının derecesine, süresine
ve işitme cihazını kabullenme isteğine
bağlı olarak kişiden kişiye değişir
Cihaza alışma pratik, sabır ve
zaman ister fakat sonuç sevindiricidir. Bu
alışma süresinde hasta rahatsız olursa
cihazı çıkarıp 1-2 saat ara vermelidir. Her
gün bir gün evvelden biraz daha fazla
süreyle cihaz kullanılması önerilir. İşitme
cihazına tam olarak alışmak için 1-1,5 ay
yeterlidir. Unutulmaması gereken işitme
cihazı sadece konuşmayı değil çevredeki
tüm sesleri hastaya duyuracaktır. Zaman
içinde unutulmuş olan bu sesler ilk
günlerde hastayı rahatsız edebilir. Alışma
sürecinde genel olarak şunlara dikkat
edilir:
1.– 3. günler arası:
İşitme cihazı ilk bir hafta sadece evde
kullanılmalıdır.
Cihaz takılıp rahat duyulabilecek
şekilde ayarlanmalıdır.
Evde dolaşıp değişik sesler
dinlenmelidir (gazete hışırtısı, hapşırma,
öksürme saat, telefon zili gibi).
Kişi kendini sinirli veya yorgun
hissederse cihazı kapatıp kullanmaya ara
vermelidir. Bir müddet sonra cihaz tekrar
takılmalıdır.
Kişi yüksek sesle gazete veya kitap
okuyup kendi sesini kontrol etmelidir.
Sadece tek kişi ile konuşup konuşanın
yüzüne bakarak ve sonra da bakmadan
konuşulanı anlamaya çalışmalıdır
(Başlangıçta konuşan kişinin yüzüne
bakmak anlamayı kolaylaştırır.).
4.–7. günler arası:
Evde günlük işleri yaparken cihaz
takılıp değişik sesler dinlenmelidir (kapı
çarpması, su kaynaması, çamaşır
makinesi, elektrikli süpürge gibi) ve bu
seslere alışılmaya çalışılmalıdır.
Hasta, duyduğu sesin kaynağını
bulmaya çalışmalıdır (Trafik sesi mi?
Süpürge sesi mi?).
Hastaya TV’de haberleri izlemesi
önerilir.
- günden sonra:
Hasta, işitme cihazını günde en az 5
saat takabilir.
3–4 kişilik konuşma gruplarında
cihazını kullanmaya başlayabilir.
Hastadan ayırt etmekte zorlandığı
kelimelerin listesi istenir (Örneğin,
hastane-postane, taş-yaş, kuş-koş gibi).
Hastadan bu listeyi bir yakınına
okutması, ilk önce dudaklara bakarak
daha sonra gözlerini kapatarak tekrar
etmesi istenir.
Artık dışarı çıkıp tabiattaki sesleri
dinlemelidir.
Hasta konuşmalar sırasında anlamadığı
bir şey olursa sözü tekrarlatmayı
isteyebilir.
İkinci haftada artık cihazı tiyatro,
sinema, bale gibi kalabalık ortamlarda
kullanabilir.
Hasta kalabalık ortamlarda mümkün
olduğunca bir kişiyle konuşmaya
çalışmalıdır.
Artık hasta cihazını daimi takabilir
MANAVGAT RAM/ARALIK 2015 Sayfa 8
İşitme engellilerle ilgili hatırlatmalar
İşitme engelliler normal insanlarla
aynı zekâ seviyesine sahiptirler. İşitme
engellileri zorlayan tek durum öğrenmede
güçlük olmasıdır. Onlarında bizler gibi
birer normal insan olduğunu
unutmayalım.
Bazı işitme güçlüğü olan kişilerin
duyması için yüksek sesle konuşmanız
gerekebilir. İşitme engeli sözel dil
edinimini etkiler.
İşitme kayıpları erken
tanılanabilir ve teşhis edilebilirse, tıbbi
önlemler ve eğitsel hizmetler sağlanabilir.
Kaynaştırma Öğretmeninin Yapması
Gerekenler
Kaynaştırma öğretmeni, başarılı bir
kaynaştırma uygulaması için etkili bir sınıf
yönetimine ihtiyaç duyar. Kaynaştırma
uygulaması yapılan bir sınıfta etkili bir
sınıf yönetimi için;
İşitme engelli öğrenci dahil her öğrencinin
yapamadıklarına değil yapabildiklerine
yoğunlaşılmalı, her öğrenci diğer akranları
ile değil kendi içinde gösterdiği gelişme ile
değerlendirilmelidir. Öğrencilerin
başarıları anında ödüllendirilmelidir.
İşitme engelli öğrenci, öğretmeni takip
etmekte ve anlamakta zorluklarla
karşılaşabilir. Bu nedenle sınıf içinde bir
takım ortam düzenlemelerine gidilerek,
işitme engelli öğrenci, tahtayı ve öğretmeni
rahatlıkla görüp işitebileceği, gürültüden
uzak bir yere oturtulmalı ve öğrencinin
dersi kolay izlemesi sağlanmalıdır.
Öğretmen, öğrenciyi soru sormaya teşvik
etmeli, ders işlenişlerinde tekrarlara yer
vermelidir.
Öğrenmeyi kolaylaştırabilmek için
materyal kullanımına özen gösterilmeli,
öğretimde kullanılan materyaller
çocukların yaşamından seçilen, görsel
materyallerle desteklenmelidir.
Konulara uygun geziler düzenlenerek konu
öğretimleri pekiştirilmelidir. • Okulda
anlatılan derslerle ilgili olarak aileye bilgi
verilmeli, aile evde yapabileceği etkinlikler
konusunda yönlendirilmelidir.
İşitme engelli öğrenciyle konuşurken ağız
hareketleri abartılmamalı, diğer
öğrencilerle konuşuyormuş gibi
konuşulmalıdır.
İşitme engelli öğrencinin akranlarını ve
öğretmenini model alarak konuşmasının
gelişeceği unutulmamalı ve öğrenci
rencide edilmeden söyledikleri anlaşılmaya
çalışılmalıdır.
Sınıf içinde işitme engelli öğrencinin istek
ve duyguları önemsenmelidir.
İşitme engelli öğrenciye soru sorarken,
önce yapabildikleri sorulmalı daha sonra
yapamadıklarını öğretme yoluna
gidilmelidir.
İşitme engelli öğrencinin özellikleri ve
cihazı hakkında diğer öğrencilere bilgi
verilerek sınıf içinde kabulü sağlanmalıdır.
İşitme engelli öğrencilerin sınıf düzeyine
göre geri kaldığı konularda kaynak oda
desteğinden yararlanması sağlanmalıdır.
İşiten öğrencilerin ailelerinin sınıfta işitme
engelli bir öğrencinin varlığı ile kendi
çocuklarının ihmal edileceğine dair
kaygıları ve işitme engelli öğrencilerin
ailelerinin kendi çocuklarının uyumuna
yönelik kaygıları, gerektiğinde rehber
öğretmen veya diğer uzmanlardan destek
alınarak giderilmelidir.