Futbol engellilerin de ilgisini çeken ve onların da severek oynadığı bir oyun. Engellilere yönelik futbol eğitiminde özel yöntem ve yaklaşımlar büyük önem taşıyor. Bu nedenle engellilerle çalışacak antrenörlerin, engellilerin engel düzeylerine göre belirlenecek metotlar, saha koşulları, kullanılacak malzemeler gibi konularda detaylı bilgi sahibi olması gerekiyor. Yazan: Dr. Nurettin Konar Spor; milyonları sahalara, salonlara çeken, kimini aktif sporcu kimini de seyirci olarak ilgilendiren, sağlıklı ve mutlu olma, yenme ve üstün olma gibi insan içgüdüsünün tatminini de amaç edinen, kaybetmeyi de kabul etmeyi öğreten, sonuç itibariyle insanı oluşturan duyguların bütününe hitap eden önemli bir olgu. Sporun içinde de futbol ayrı bir yer tutmakta. Futbol özellikle ülkemizde tüm branşların lokomotifi konumunda. 2012 yılı spor ve futbol için ayrı bir önem taşıyor. Haziran ayı içerisinde Avrupa Futbol Şampiyonası’nın kıyasıya rekabeti yaşandı. 28 Temmuz – 8 Ağustos tarihleri arasında Londra’da 30. Yaz Olimpiyat Oyunları düzenlenecek. Bu büyük organizasyonun hemen ardından ise 29 Ağustos – 9 Eylül tarihleri arasında yine Londra’da engelliler sporu açısından çok büyük önem taşıyan 14. Yaz Paralimpik Oyunları yapılacak. Engelliler sporunun en zirve göstergesi sayılan bu organizasyona ülkemizin rekor sayıda sporcuyla katılması gurur verici. Üstelik bu kez Türkiye futbolun bir yan branşı olan futsalda oyunlara katılıyor. 14. Yaz Paralimpik Oyunları’nda tarihinde ilk kez bu organizasyonda yer alma hakkını elde eden B1 Görme Engelliler Futsal Takımı bizlere heyecan yaşatacak.
Özel yöntem ve yaklaşımlar Futbolu sadece engelli olmayan insanlar oynamıyor. Bu güzel oyun engellilerin de ilgisini çeken ve onlar tarafından yaygın olarak oynanan bir spor dalı konumunda. Ülkemizdeki Engelliler Spor Federasyonları bünyesinde futbol ligleri düzenlenmekte. İşitme Engelliler Spor Federasyonu tarafından organize edilen 1.Lig’de 32, 2.Lig’de ise 40 takım yer alıyor. Görme Engelliler Spor Federasyonu’nun düzenlediği ve B1 (Görmeyen) ile B2-3 (Çok Az Gören) kategorisinde engellilerin katıldığı ligde 32 takım mücadele ediyor. Bedensel Engelliler Spor Federasyonu tarafından 10 takımın yer aldığı Süper Lig ve 5 takımlı 1.Lig organizasyonu yapılıyor. Bu yılın Eylül ayından itibaren ise Özel Sporcular Spor Federasyonu’nun düzenleyeceği 14 takımlı ligin başlaması planlanıyor. Engellilere yönelik futbol eğitiminde tıpkı akademik eğitimde olduğu gibi özel yöntem ve yaklaşımlar, engellilerin engel düzeylerine göre belirlenecek metotlar ve saha ile malzemeler önemli faktörlerdir. Her engel grubu içindeki değişik engel düzeyindeki sporculara uygun yöntemlerle, gerekli donanıma sahip, ulaşılabilir spor alanları ve sporculara özel uyumlu spesifik araç-gereç ve malzemelerle, engelliler için ideale yakın spor ortamı hazırlanmış olur. En az yukarıda saydıklarımız kadar önemli ve gerekli olan bir unsur da antrenör faktörüdür. Engelliler sporu ile ilgilenen ve engellilere spor yaptıracak, daha ilerisi rekabete dayalı spor yaptıracak antrenörler; spor dalının özelliklerini iyi bilmeli, genelde engelli bireyler hakkında, özelde de ilgilendiği engel grubundakilerin derecelerine göre engelli bireylere yaklaşım konusunda gerekli donanıma sahip olmalıdır. Engelli bireylerle çalışacak futbol antrenörlerine öneriler Zihinsel engelli bireylere; kapasitelerinin ne düzeyde olduğu bilinerek, karmaşık tekniksel ve taktiksel çalışmalardan ziyade daha basit teknikler öğretilmelidir. Öğrenme ve uygulama seviyelerine göre zorluk derecesi artırılabilir. Karmaşık taktik çalışmalarından mümkün olduğunca kaçınılmalı, basit yardımlaşma ve takımca oyunla ilgili taktikler üzerine oyun kurgulanmalıdır. Futbol oyununun bilişsel (bilgiye dayalı, karşılaştırma yapabilme ve zekaya dayalı olan) yönleri sık tekrarlarla basit ve kısa örneklerle pekiştirilerek öğretilmelidir. Engelli sporcuların diğer takım oyuncularına karşı anlayışlı ve duyarlı olmalarını sağlayıcı etkinlikleri de birlikte yapmaları için fırsatlar oluşturulmalıdır. Futbol oyunu zihinsel engelliler arasında da popüler bir spor dalı olduğu için, oyuncular bireysel yetenek ve kapasitelerine uygun ve de sevdikleri mevkilerde oynatılmalıdır. Teknik ve taktik eğitim çok tekrara dayalı yapılmalıdır. Zihinsel engelli sporculara sağlıklarına dikkat etmeleri, sakatlıklardan korunma tedbirleri almaları ve bunu yaşam tarzı haline getirmelerinin, ilgilendikleri spor dalının olmazsa olmaz parçaları olduğu öğretilmelidir. Görme engelli bireylerde; öncelikle görme engelli futbolu öğrenmek ve oynamak isteyen kişinin yeteneklerini tespit etmek, var olan yetenekleri doğrultusunda yapmak ve ulaşmak istedikleri hedefleri iyi belirlemek gerekmektedir. Görme düzeyi (hiç mi görmüyor yoksa az mı görüyor?) ve bireyin doğuştan mı yoksa sonradan mı görme engelli olduğu mutlaka bilinmelidir. Onlara görsel ve işitsel konuların nasıl anlatılacağı planlanmalıdır. Görme engellilerde daha çok ve sıkça anlatıma dayalı metot tercih edilmelidir. Teknik öğretimler, görme engelli kişinin kapasitesine uygun olarak saptanmalı ve daha çok yapabilecekleri seçilerek uygulatılmalıdır. Koruyuculuktan kaçınılmalı, oyuncuların hangi noktalarda hangi hataları yaptıklarını kendilerinin tespit edebilmesi için onlara fırsat verilmeli ve sabırla bu uygulamaların arkasında durulmalıdır. Sporcuların başarılı oldukları unsurlar ön plana çıkarılmalı, yatkın oldukları hareketler ve teknikler üstünde durularak, oyunun geneline doğru ilerlenmelidir. Antrenmanlar arasında sık sık takım ve oyuncuların güçlü ve zayıf yönleri hakkında bilgiler verilerek, oyuncuların kendileri ve takım hakkında bilgilenmeleri sağlanmalıdır. Anlatılanlar ayrıntılarıyla tarif edilerek yapılmalıdır. Öğrenmeyi ve uygulamayı hızlandırmak için bazen görme engellilere görenlerle birlikte antrenman yaptırılmalıdır. Bedensel engelli bireylerde; Ampute Futbol çok revaçta olduğundan, koltuk değneğinin vücudunun bir parçası gibi kullanılmasını sağlayacak düzeyde antrenmanlar yapılmalıdır. Oyuncuların topla oynadığı destek ayağına teknikler, tekrarlarla iyi öğretilmelidir. Antrenmanlara başlamadan önce olası sakatlanmalara önlem için daha çok ısınma ve açma- germe hareketleri yapılmalıdır. Dayanıklılık ve sürat antrenmanlarına yer verilmelidir. Çarpışma ve denge bozukluğu nedeniyle düşüşlerde, olası sakatlıkları minimize etmek açısından, düşüş teknikleri üzerinde çalışmak ve otomatik hale gelmesini sağlamak önemlidir. Antrenman programları mutlaka doktorlar tarafından da gözden geçirilmelidir. Antrenman ve maçlar Ampute Futbolunun da sonuç itibariyle bir oyun olduğu unutulmadan ve engelli bireylerin rehabilitasyonuna ve toplumsal uyumuna katkı sağlayacak aktiviteler olduğu bilinciyle sürdürülmelidir. İşitme Engelli Bireylerde; maksimum bilgiyi iletmek için, çeşitli araç ve gereçlerden faydalanarak, daha çok görsel anlatım araçları kullanılmalıdır.• Kesinlikle göz kontağı kurularak iletişimde bulunulmalıdır.• İşitme engelli futbolcuların antrenörü, antrenörün de futbolcuları daha iyi ve kolay görebilecekleri ortamları eğitim alanı olarak seçilmelidir.• İşitsel ipuçlarını görsel uygulamalarla destekleyerek konu anlatımları gerçekleştirilmelidir.• Mümkün olduğunca az, anlaşılır/açık ve öz anlatımlara yer verilmelidir.
• Bazı işitme engellilerin denge problemleri olacağından, denge ve koordinasyon çalışmalarına yer verilmelidir.
Engellilerle sportif etkinliklerde sevgi, sabır ve sebatla emin adımlarla amaca doğru yürünmelidir.